രക്തേശ്വരി തെയ്യം.

പ്രധാനമായും ഇല്ലങ്ങളിൽ കുടികൊള്ളുന്ന മന്ത്രമൂർത്തിയായ രക്തേശ്വരി, പല തന്ത്രി കുടുംബങ്ങളിലെയും ഉപാസന മൂർത്തിയാണ്.
ആദിപരാശക്തിയായിരിക്കുന്ന ചണ്ഡികാ ദേവി കൗശികി ആയി അവതരിച്ചു 
ശ്രീപാർവതിയിൽ വിലയം പ്രാപിച്ച് അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീ കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്ന കാലം.
ചണ്ഡമുണ്ഡ വധത്തിനു ശേഷം പ്രബലനായ രക്ത ബീജാസുരനെ ചാമുണ്ഡിയുടെ സഹായത്തോടെ നിഗ്രഹിച്ച് രക്തേശ്വരി എന്ന പേര് കൈക്കൊണ്ടു.
അതിനു ശേഷം ഇടവി ലോകത്തു ദുഷ്ടരെ നിഗ്രഹിച്ചു ശിഷ്ട രക്ഷക്കായി ഉലകിഴിഞ്ഞു കവടിങ്ങാനം എന്ന ഘോര വനത്തിൽ ശിലാ രൂപത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി പൊടിച്ചുയർന്നു.

അങ്ങനെയുള്ള കാലത്തു രക്തേശ്വരിക്ക് പൂവും നീരും നൽകി നിഗൂഢ കർമ്മങ്ങൾ നടത്താനായി ഒറ്റയ്ക്ക് എത്തിയ തന്ത്രിയെ പരീക്ഷിക്കണം എന്ന് വിചാരിച്ചു.
പൂജ കഴിഞ്ഞു മടങ്ങുമ്പോൾ തന്ത്രിക്ക് മറവിയെ കൊടുത്തു, പാതിവഴിയിൽ വച്ച് കൈവട്ട വെച്ച് മറന്ന കാര്യം ഓർത്ത് തിരിച്ചു കാവിലേക്ക് വീണ്ടും വന്നു.
കാവിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ തന്ത്രി 
ശൃംഗാര നടനമാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അതിമനോഹരിയായ ദേവിയെ ആണ് ദർശിച്ചത്.
തന്നെ ദർശിച്ച കാര്യം ആരോടും പറയരുത് എന്നു പറഞ്ഞു തന്ത്രിയെ യാത്രയാക്കി.
ഭവനത്തിലെത്തിയ തന്ത്രി ശയന മുറിയിൽ വിശ്രമിക്കവേ സ്വന്തം പത്നിയോട് ദേവിയെ കണ്ട കാര്യം പറയുകയുണ്ടായി.
ഉടനേ കോപാകുലയായ ദേവി ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട് തന്ത്രിയുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഭയാനക രൂപം കണ്ട തന്ത്രി പേടിച്ചുവിറച്ചു പ്രാണ രക്ഷാർത്ഥം അടൂർദേവന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് ഓടി. പിന്നാലെ ദേവിയും.
എന്തിനാലേ പോന്നുവന്നു ഇരുവരും എന്ന് അന്വേഷിച്ചു അടൂർദേവൻ.
വാക്ക് ലംഘിച്ച തന്ത്രിയെ വെറുതെ വിടില്ല എന്ന മറുമൊഴി ദേവിയും നൽകി.
അത്രയും ശക്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ ഒത്തു നിക്കുന്ന അടയാളത്തെ കാട്ടിക്കൊടുക്കണമെന്നു അടൂർ ദേവൻ.
നിമിഷമാത്രയിൽ അടൂർദേവന്റെ ഇടവും വലവും മുത്തും പവിഴവും വിളയിച്ചു കൊടുത്തു ദേവി.
എന്തിനും പോരുന്ന മാതാവ് തന്നെയാണ് കയ്യെടുത്തിരിക്കുന്ന പെണ്ണുമ്പിള്ള എന്ന് കണ്ടുകരുതി അടൂർ ദേവൻ രക്തേശ്വരിക്ക് വസിപ്പാനിടവും ഇരിപ്പാൻ പീഠവും കൊടുത്തു.

അടൂർ ദേവന്റെ പെട്ടിയും പ്രമാണവും നാഴിയും താക്കോലും രക്തേശ്വരിക്ക് സമ്മതിച്ചു കൊടുത്തു.
തൃത്തടിപുഴ പിടിച്ചു കുതിരക്കല്ലു വരേയും, നെച്ചിപ്പടപ്പു പിടിച് ഓടക്കടവ് വരെയും നാല്പത്തീരടി സ്ഥലം അടക്കി വാഴാനുള്ള അവകാശത്തെയും കൊടുത്തു.
അങ്ങനെ അടൂർ ദേവന്റെ മാതാവ് എന്ന അധികാരത്തെ പൊഴിയിച്ചെടുത്തു അടൂർ ദേവന്റെ ഉച്ചശീവേലിക്കും അന്തിപൂജക്കും ആധാരമായി നിലനിന്നു പരിപാലിച്ചു എന്ന് ഐതിഹ്യം.

ചാമുണ്ഡിയുടെ സങ്കല്പത്തിലുള്ള ദേവത.
അസുരന്മാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ മുഴുകിയതിനാലത്രേ രക്തേശ്വരി എന്ന പേര് വന്നത്.
കാളകാട്ടും കവിടിയങ്ങാനത്തും രക്തേശ്വരി രണ്ടു വിധത്തിലുണ്ട്.
ഉത്തരകേരളത്തിൽ വണ്ണാൻ സമുദായക്കാർ, പുലയസമുദായക്കാർ, മലയസമുദായക്കാർ, പാണസമുദായക്കാർ, കോപ്പാള്ളസമുദായക്കാർ എന്നിവർ ഈ കോലം കെട്ടിയാടുന്നു.
കാവടിയങ്ങാനത്തു കെട്ടുന്ന രകത്തെശ്വരിയെ ധൂമഭഗവതി എന്നും വണ്ണാൻ സമുദായക്കാർ തോറ്റംപാട്ടിൽ രക്തേശ്വരിയെ മടയിൽചാമുണ്ടി എന്നും വിളിക്കുന്നു.

വേഷവിധാനവും രൂപഭാവവും

• വർണ്ണങ്ങൾ: ഈ തെയ്യത്തിന്റെ വസ്ത്രങ്ങളിലും അലങ്കാരങ്ങളിലും ചുവപ്പ് നിറത്തിനാണ് മുൻഗണന.

• മുഖത്തെഴുത്ത്: ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിലുള്ള രൗദ്രഭാവമാണ് മുഖത്തെഴുത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നത്. 'കടുംചുവപ്പ്' ചായക്കൂട്ടുകൾ കൊണ്ടുള്ള ഈ എഴുത്ത് ദേവിയുടെ കോപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

• തിരുമുടി: സാധാരണയായി 'വട്ടമുടി' അണിഞ്ഞാണ് രക്തേശ്വരി പുറപ്പെടുന്നത്. ചില വലിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വിശേഷാൽ മുടികളും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.

• ആയുധങ്ങൾ: കയ്യിൽ വാളും പരിചയും ഏന്തിക്കൊണ്ടാണ് ദേവിയുടെ തെയ്യാട്ടം. ശത്രുസംഹാരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചടുലമായ ചുവടുകൾ ഈ തെയ്യത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്.

ആരാധനയും പ്രാധാന്യവും

• കുടുംബദൈവം: വടക്കേ മലബാറിലെ മിക്കവാറും എല്ലാ പ്രധാന തറവാടുകളിലും കാവുകളിലും രക്തേശ്വരിയെ കുടിയിരുത്തി ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

• വിശ്വാസം: ശത്രുദോഷം നീങ്ങാനും, കുടുംബത്തിലെ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മാറാനും, രോഗപീഡകളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാനും രക്തേശ്വരിയെ ഭക്തർ ഭജിക്കുന്നു.

• രക്തജാതനുമായുള്ള ബന്ധം: നിങ്ങൾ നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ച രക്തജാതനീശ്വരൻ തെയ്യത്തോടൊപ്പം മിക്കവാറും എല്ലാ കളിയാട്ടങ്ങളിലും രക്തേശ്വരിയും കെട്ടിയാടാറുണ്ട്. ഇവർ രണ്ടുപേരും ശിവ-ശക്തി സങ്കല്പത്തിന്റെ ഉഗ്രരൂപങ്ങളായി ഒന്നിച്ച് വരുന്നത് കാണാൻ വളരെ മനോഹരമാണ്.